بررسی شیوه های «روش تحقیق» در یک مقاله

در این مقاله که توسط فریده شیرژیان، نویسنده و پژوهشگر، گردآوری شده درباره «روش تحقیق» سخن گفته شده است.

به گزارش سایت مرکز ملی اسیتژ ایران، پژوهش های فرهنگی جدا از این که می توانند ما را در توضیح، تحلیل، تفسیر و ارزیابی فعالیت ها و آثار هنری یاری رسانند می توانند راه های جدیدی را نشان دهند و بسیاری از مشکلات و بحران ها را مرتفع سازند.

فریده شیرژیان در این نوشته به بررسی شیوه های روش تحقیق پرداخته است.

روش تحقیق

معنی تحقیق از نظر لغت

تحقیق از لغت حق است یعنی راست و درست و ضد باطل و رسیدن به حقیقت یک امر.

معنی تحقیق در اصطلاح

کوششی است برای شناخت حقیقت/حرکتی از علم وآگاهی کمتر برای رسیدن به علم بیشتر،از مجهول به معلوم/تلاشی است برای اثبات نظریه ای خاص و یا پرده برداری از آن/ تلاشی است منظم، جهت دار، هدفمند، آگاهانه برای بدست آوردن پاسخ هایی برای سوال ها.

فواید تحقیق
برانگیختن کنجکاوی انسان و نپذیرفتن هرچیزی و جستجو برای کشف حقیقت هر چیز، تقویت قدرت تحلیل اطلاعات و نتیجه گیری درست، تفکرات و نظریه ها را در ذهن انسان نظم می بخشد، نوآوری در انتخاب موضوع، پیدا کردن راه هایی برای رسیدن به اهداف و ارایه پیشنهادها، پاسخگویی به نیازهای حرفه ای و غیره.

ویژگی های محقق
از نظر ذهنی: بیدار ودقیق است. هرجایی که می رود وهرچه می شنود و هرچه می خواند برای او منبعی از اطلاعات جهت رسیدن او به موضوعات جدید است. ذهن محقق مخزن وسیعی از اطلاعات است که منظم جمع آوری شده اند.
ازنظر فکری: اهل اندیشیدن است و از شک سازنده برای رسیدن به یقین به خوبی بهره می گیرد.
ازنظر روانی: خلاق ومبتکر است.
از نظر علمی: اهل مطالعه و دائم درصدد صید اطلاعات و افزایش معلومات است. به غیر از زبان مادری به زبان زنده ای آشناست و این امر کار تحقیق او را غنی تر می کند و سعی دارد دائما خود را در جریان تحول و پیشرفت قرار دهد و رابطه خود را با زمان قطع نمی کند.

مراحل تحقیق
تعیین موضوع/ تعیین مرز موضوع/ فرضیه/ تهیه وتدوین اطلاعات/ تجزیه وتحلیل اطلاعات/ تهیه اصل یا قانون

تعیین موضوع
نو و بدیع بودن موضوع (بررسی یک موضوع جدید که تا به حال کار نشده یا نگاه جدید به موضوعی قدیمی)
موضوع، مورد علاقه محقق باشد.
با میزان تحصیلات و رشته تحصیلی محقق متناسب باشد. (به عبارت دیگر درحیطه حرفه و دغدغه های محقق باشد).
این موضوع تا چه میزان پاسخگوی نیاز روز آن جامعه است؟
آیا ارزش سرمایه گذاری مالی وزمانی را دارد؟

موضوع برای محققان مبتدی
محدود وکم دامنه باشد
برای مثال موضوعی چون تئاتر در خاورمیانه موضوعی پردامنه و وسیع است که باید به موضوعات محدودتر و کم دامنه تقسیم و به صورت گروهی انجام شود.
موضوع انتخابی دارای منابع قابل دسترس باشد.
منابع شامل سه بخش است:
منابع نوشتاری و مکتوب (کتاب، مجله، روزنامه، پایان نامه، اسناد و دست نوشته ها)
منابع شنیداری (نوارهای صوتی و لوح های فشرده)
منابع دیداری (عکس، فیلم و اسلاید).

فرضیه
فرضیه یک حدس است مبتنی بر شواهد و تجربه که پایه ای می شود برای بررسی های بیشتر و رسیدن به قوانین و اصول.
فرضیه تصوری مقدماتی است درباره امری که هنوز اثبات نشده و در سایه تحلیل و بررسی های همه جانبه رد و اثبات آن معلوم خواهد شد. به عبارت دیگر فرضیه ایده ای است که هنوز قطعی نشده و پس از آزمایش و بررسی قطعی می شود.
فرضیه نوعی پیش بینی نتیجه است که متکی به حدس و پندار محقق است. همه قوانین و اصول روزی فرضیه بودند که درسایه تجربه و آزمایش به اثبات رسیدند.
اگر دریابیم فرضیه ما غلط بوده تازه به این نتیجه رسیده ایم که یکی از ده ها راهی که ما را به هدف نمی رساند، این است.
اگر دریابیم فرضیه ما درست است و آن را اثبات کنیم به یک قانون و اصل بدل می شود و پایه بسیاری از اظهارنظرها و داوری های بعدی ما و دیگران

طرح تحقیق (Proposal)

عنوان تحقیق – واژگان کلیدی – نوع تحقیق – تعریف مسئله – سوالات اصلی تحقیق – سابقه وضرورت انجام این تحقیق – فرضیه (ها) – اهداف این تحقیق – استفاده کنندگان – جنبه های جدید این طرح – روش انجام تحقیق و روش ها و ابزارهای گرد آوری اطلاعات – هزینه – فهرست منابع

عنوان تحقیق

عنوان تحقیق برای خواننده و شنونده جالب باشد و او را علاقه مند کند.
از انتخاب واژگانی که مبهم و دور از محتوا است خودداری شود و کلی نباشد.
عنوان تحقیق باید با حجم تحقیق تناسب داشته باشد.

واژگان کلیدی

مهمترین واژگانی که تمامی محتوای تحقیق مان حول محور آن ها است. واژگان کلیدی مثل تم در فیلم و نمایش نامه است مثلا تم نمایش نامه «رمئو و ژولیت» عشق و نفرت است و همه دیالوگ ها و وقایع حول محور این دو واژه است. درتحقیق ما چه واژگانی کلیدی و اصلی هستند و مورد دقت و بحث قرار می گیرند؟

نوع تحقیق

به لحاظ تعداد محقق: فردی / گروهی
درتحقیق فردی تنها یک نفر موضوعی را برای پژوهش برمی گزیند و آن را به نتیجه می رساند.

مزایا

یک فکر و نظر با انسجام خاصی عرضه می شود و بی نظمی در نتیجه تحقیق یا وجود ندارد یا کمتر به چشم می خورد.

معایب

دامنه تحقیق – به واسطه فردی بودن این نوع تحقیق – محدود، بحث ها مختصر و یک بعدی است و به علت محدودیت وقت و فرصت برای یک نفر، بررسی همه جانبه یک مسئله و یا مطالعه پردامنه منابع امکان پذیرنیست.
در تحقیق گروهی چند نفر متعهد می شوند که موضوعی را مورد بررسی قراردهند به دوشکل:

1. هرکدام، بررسی بخشی از موضوع تحقیق را برعهده می گیرند.
2. همه روی هر بخش از موضوع کار می کنند بعد به شور می نشینند و نقاط قوت هر قسمت انتخاب درهم جمع و در یک متن ارایه می شود.

مزایای تحقیق گروهی
تحقیقات پر دامنه و وسیع و همه جانبه در سایه چنین تحقیقی ممکن است مثل تالیف کتاب های حجیم و چند جلدی (لغت نامه ها- فرهنگ ها- دایره المعارف ها).
بازده ی کار یک نفر در ده روز کمتر از بازده ی کار ده نفر در یک روز است.
کار تحقیق دراین شکل جدا از پیشرفت سریع از نظر زمانی، قابل اعتماد تراست زیرا مسائل از غربال ذهن تعداد زیادی عبور کرده است.
در این نوع تحقیق، امکان دفاع از یافته ها و حاصل تحقیق بیشتر است.

معایب
انتخاب همکار و هم فکر دشوار است. جمع کردن گروهی که حاضر به هماهنگی در یک طرح و هدف و نقشه باشند، دشوار است.
همسان کردن سلیقه ها مشکل است.

عوامل تحقیق گروهی
جدا از محققان که جمع آوری اطلاعات را به عهده دارند مدیریت علمی که کار محققان را ارزیابی و تدوین می کند. مدیریت اداری – مالی که تهیه ابزار و وسایل، کنترل هزینه ها و پرداخت ها و سازمان دهی اعضاء را به عهده دارد بر کیفیت اثر پژوهشی موثرند.

اصول و شرایط تحقیق گروهی
وحدت در هدف برای همه اعضاء گروه
شور و مشورت وهم فکری درمواردی که اختلاف نظر و رای وجود دارد.
انجام وظیفه درچهارچوب مسوولیتی که مدیریت علمی برای هرکس درنظر گرفته است.

از نظر کاربرد: نظری / عملی
اگر نتایج حاصل از تحقیق درحد نظریه و ارائه اندیشه و پیشنهادها باشد یا به عبارت دیگر در بوته ی عمل مورد سنجش و محک قرار نگرفته باشد، می گویند این تحقیق، تحقیقی نظری است.
اگر نتایج حاصل از تحقیق در نتیجه به عمل درآوردن نظریه باشد یا به عبارت دیگر بهره گیری از نتایج درعرصه عمل، می گویند این تحقیق، تحقیقی عملی است.
از نظر نحوه ارایه: توصیفی / تحلیلی
در تحقیق توصیفی حاصل و نتیجه ی بررسی ها به صورت گزارشی عرضه و ارایه می گردد.
در تحقیق تحلیلی محقق به بررسی، بحث،اظهارنظر درمورد چرایی امور و موضوع می پردازد.

از نظر نحوه گردآوری اطلاعات: کتابخانه ای / میدانی
اگر اطلاعات مورد نیاز از طریق منابع مکتوب بدست آمده باشد آن را کتابخانه ای می نامیم.
اگر اطلاعات مورد نیاز از طریق منابع غیرمکتوب بدست آید تحقیق را میدانی می دانیم مثل مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه. .

تعریف مساله یا موضوع:
عنوان تحقیق را (که مظهر موضوع تحقیق است) درچند سطر توضیح دهد به گونه ای که توضیح داده شده، جامع و رسا باشد.

سوال های اصلی تحقیق

شکافتن موضوع برای درک بهتر آن. برای چه سوال هایی درپی جواب هستیم. این سوال ها به کاوش ما نظم می دهد و از اتلاف وقت جلوگیری می کند. این سوال ها وسیله ای برای تجزیه و تحلیل مساله و عمق بخشیدن به کار تحقیق می شود.
سوال ها باید براساس تقدم و تاخر و اهمیت و اولویت مرتب شوند.
شک نیست به هر میزان که سوال ها متعددتر، ریزتر و دسته بندی شده تر باشند تحقیق از ارزش و اعتبار بیشتری برخوردار خواهد بود.

سابقه و ضرورت انجام تحقیق

آیا قبلا درباره این موضوع، تحقیقی انجام گرفته است؟
از چه زاویه ای به آن نگاه شده است و چگونه؟      
 و
چرا این تحقیق انجام می گیرد؟
فرضیه(ها):
پیشتر توضیح داده شده است.

اهداف این تحقیق:
درصدد هستید با انجام این تحقیق به چه هدف یا اهدافی برسید؟

استفاده کنندگان:
چه کسانی، چه مراکز و موسساتی از نتایج این تحقیق می توانند بهره مند شوند؟ آن ها را در این قسمت فهرست کنید.
جنبه های جدید این طرح:

با این تحقیق چه نوآوری را بوجود آورده اید؟ نوآوری در موضوع، نوآوری در شیوه ی تحقیق و راه رسیدن به هدف.

انواع روش های تحقیق و شیوه های گرد آوری اطلاعات
1.روش های مشاهده: روش مشاهده، روش ادراک و تفاهم، روش موردی و تک نگاری، روش نمونه گیری
2.روش های پرسشی: روش مصاحبه، روش پرسشنامه
3.روش های کشفی: روش توافق، روش اختلاف، بررسی عوامل هم زمان، روش آزمایش
4.روش های تحلیلی:روش آماری، روش استقرا، روش قیاس، روش مقایسه یا تطبیق، روش جامعه سنجی
5.روش تاریخی و سندی

تشریح روش ها

1.روش های مشاهده: روش مشاهده، روش ادراک و تفاهم، روش موردی و تک نگاری، روش نمونه گیری
روش مشاهده
بررسی عینی یک امر است.
تجربه کردن و بررسی و مطالعه ی موضوع همان گونه که در طبیعت و محیط وجود دارد.
لمس علمی پدیده هاست که ازطریق حواس صورت می گیرد.

ثبت مشاهده: کاغذ و قلم، دوربین، ضبط صوت.
مشاهده را باید با روش های دیگر درآمیخت تا نتایج بدست آمده بیشتر قابل اعتماد باشند.
روش ادراک وتفاهم
محقق با نفوذ در بین مردم جامعه مورد نظر، به مشاهده منظم و طولانی وحتی بهتراست بگوییم به مشاهده اکتشافی می پردازد تا درسایه آن اطلاعات و بصیرت هایی خاص درباره امری بدست آورد.

معرفی بیشتر این روش: روش ادراک و تفاهم نوعی مطالعه محلی، اکتشافی و عمیق است که درآن محقق برای بدست آوردن اطلاعات ریشه دار و منظم وارد زندگی مردم می شود و از طریق مشاهده، بررسی، پرسش و پاسخ ها، جلب اعتماد، همدردی، همرازی، همراهی و ملاحظه جریانات جامعه مورد نظر، اطلاعات نسبتا جامعی را از افراد مورد نظر بدست می آورد. این روش،ن وعی ارتباط و ملاقات صمیمانه براساس رابطه عاطفی وروانی است.
روش موردی یا تک نگاری

همان گونه که از اسم آن پیداست موضوع تحقیق کاملا محدود و مشخص ولی بررسی آن عمیق و همه جانبه است.

محقق با مطالعه موردی خاص به بررسی عمیق و همه جانبه رفتارهای فردی و جمعی موردی (یک گروه، موسسه یا امر اجتماعی) می پردازد و نتایج حاصله  از آن را به صورت تصویری کامل و سازمان یافته ارایه می دهد.
نمونه ای از این روش: «تات نشین های بلوک زهرا» اثر جلال آل احمد.
روش نمونه گیری

در این روش که بسیار در علوم اجتماعی مورد استفاده است، تنها عده ای محدود از یک جمعیت به عنوان نمونه مورد مطالعه و بررسی قرارمی گیرند. به عبارت دیگر: نمونه گیری انتخاب تعداد کمی از افراد کل جامعه تحت مطالعه است براساس این تفکر که مشت نمونه خرواراست. این نمونه ها براساس جنس، سن، طبقه،ا عتقادات وغیره با محاسبه درصدی از آنه است. محقق دراین راه، مصادیقی را انتخاب می کند و درباره آن ها به بررسی می پردازد و به نتایجی می رسد که برخلاف روش تک نگاری قابل تعمیم است. ازآنجایی که دسترسی به تمامی افراد یک جمعیت و بررسی آن ها به لحاظ زمانی و مکانی و توان فردی امکان پذیر نیست به ناچار محقق واحدهای کوچک تری را برای تحقیق خود انتخاب می کند. پس نمونه، انتخاب جزیی از کل است و هر نتیجه ای که حاصل شود به کل نسبت داده می شود فرض براین است که در جمعیت انسانی نمونه منتخب، معرف کل آن جامعه است.

اما مبنای انتخاب نمونه چیست؟

تنوع مصداق ها
در نظر داشتن حجم افراد مورد بررسی که با حجم کل بخواند و نسبت انتخاب معقول باشد.
مثلا اگر درکل جامعه 20 درصد کودکان هستند این نسبت در انتخاب هم مورد نظر باشد رعایت این نسبت، ارزش تحقیق را بالا می برد.
گاهی درتحقیقی دامنه دار، از هر 100 نفر یک نفر مورد پرسش قرارمی گیرد.
گاهی از هر100 نفر10 نفر. طبیعی است که حاصل تحقیق در مورد دوم به مراتب ارزشمندتر از حاصل تحقیق در مورد نخست است. پس نمونه ها باید معرف جامعه کل باشد.

2.روش های پرسشی: روش مصاحبه،روش پرسش نامه

روش مصاحبه

جمع آوری اطلاعات ازطریق گفت وگو، پرسش و پاسخ بین دونفر یا گروهی .
مصاحبه کننده برای به حرف درآوردن طرف مقابل باید توانایی و استعداد لازم را داشته باشد. بتواند با او رابطه ای انسانی برقرارکند و پاسخ دهنده را درموقعیتی قراردهد که احساس مسوولیت کند و پاسخ های قاطع  و درست بدهد.

پرسش ها برای مصاحبه: درمصاحبه های رسمی سوال ها از قبل تعیین شده است در حالی که برای مصاحبه های غیررسمی هدف معلوم است اما سوال ها نامعلوم. در مصاحبه ی نوع اخیر، سوال ها درجلسه مصاحبه به تناسب نوع برخورد تهیه و مطرح می شود. (گاهی، ترکیبی از این دو روش استفاده می شود).
سوال ها برای مصاحبه باید: تعقیب کننده هدفی خاص، ساده و کوتاه، صریح و رسا باشند.
گفت وگوها در مصاحبه باید توسط ضبط صوت ضبط شود. (پس از انتقال گفت وگو از نوار بر کاغذ و به شکل مکتوب اگر ممکن است دوباره به مصاحبه شونده داده شود که بتواند اگرلازم دانست تغییراتی در آن بدهد به این هدف که دیدگاه خود را بهتر و روشن تر بیان کند).
فوایدی که این روش نسبت به پرسش نامه دارد قابلیت اجرای آن با افراد بی سواد و کم سواد است، طرح سوال های بیشتر در صورتی که نکته ای مبهم است یا پاسخ ها مسیرهای تازه ای را گشوده که می توان از آن پرسش های جدیدی را طرح کرد، انعطاف پذیری سوال ها.

برای افزودن بار علمی مصاحبه ضروری است به نکات زیر توجه شود:
مطالعه در زمینه موضوع مصاحبه
بررسی چند باره سوال ها
برخورد مطلوب و سازنده با مصاحبه شونده
با حوصله بودن
توجه به گفته ها نه گوینده
اطمینان از اینکه سوال ها به درستی از سوی مصاحبه شونده فهمیده شده
آگاهی طرفین از هدف
انتخاب افراد بیشتر با دیدگاه های متنوع تر

روش پرسش نامه
پرسش نامه شامل ورق هایی است حاوی سوال هایی معین که در اختیار فرد یا افرادی قرار می گیرند و آن ها به این سوال ها به طور کتبی پاسخ می دهند.
مراحل کار: تنظیم سوال ها، تکثیر، پخش،جمع آوری پرسش نامه ها، استخراج، دسته بندی و تحلیل پاسخ ها.
پرسش نامه بیشتر مواقع با مشخصاتی از پاسخ دهنده آغاز می شود که برای محقق مهم است مثل سن، جنسیت، میزان تحصیلات، شغل و غیره.
توجه کنید که در پرسش نامه نام پاسخ دهنده خواسته نمی شود که او آزادانه و با جرات بتواند پاسخ دهد. هرچه تعداد پرسش نامه ها بیشتر باشد اطلاعات بدست آمده دارای ارزش بیشتری است.
پرسش نامه ها دارای راهنما هستند که قبل از سوال ها قرارمی گیرد مثل:

هدف از تهیه پرسش نامه
شیوه پاسخ گویی به سوال ها
ذکر مثال و نمونه برای آشنایی بیشتر پاسخ دهنده
نحوه پاسخ به سوال ها: مفصل یا مختصر
توضیح اصطلاحات و مفاهیم دشوار
اگر برای پاسخ سوالی جای کافی درصفحه وجود نداشت چه کند.
چگونگی استخراج پاسخ ها
ممکن است پاسخ ها مشابه باشند درآن صورت یک پاسخ نوشته می شود و در برابر آن به تعداد پاسخ های مشابه، ضربدر می زنیم.
ممکن است پاسخ ها متنوع باشند درآن صورت عین جواب یا تلخیص آن ها را روی کاغذ منعکس می کنیم.
ممکن است جای پاسخ خالی باشد درآن صورت می نویسیم بی جواب و به تعداد آن ها ضربدر می زنیم.
ممکن است در برابر سوال کلمه نمی دانم و مشابه آن نوشته شود. آن کلمه را نوشته و به تعداد آن ها ضربدر می زنیم.

ارزیابی پرسش نامه پس از استخراج و دسته بندی و بررسی پاسخ ها: علاوه بر دستیابی به اطلاعاتی از طریق خواندن جواب ها باید از خود به عنوان محقق بپرسیم:

چند درصد به سوالی جواب داده اند. چند درصد به سوالی جواب نداده اند. چند درصد جواب خارج از موضوع داده اند (علت چه بوده؟). چند درصد به سوالی با کلمه نمی دانم ،مبهم است، جواب داده اند.
پرسش نامه از نظر تعداد و صرفه جویی در زمان نسبت به مصاحبه برتری دارد. مثلا شما برای مصاحبه با یک نفر نیم ساعت زمان لازم دارید در حالی که در نیم ساعت می توانید تعداد زیادی پرسش نامه را توزیع و جمع آوری کنید. اما محدودیت های این روش: مطلق بودن و غیرانعطافی بودن سوال ها، عدم امکان توضیح، دوپهلویی و ابهام در پاسخ گویی.
این روش همانند روش مشاهده نیاز است که با دیگر روش ها همراه شود تا ارزش علمی آن ارتقاء یابد.
اصولی که باید درتهیه سوالات پرسش نامه رعایت شود:
موضوع سوال هماهنگ با موضوع تحقیق باشد.
چینش سوال ها دارای نظم و هدف باشد.
سوال ها جزیی و کوتاه باشند نه طولانی و کلی. (هرسوال یک مطلب را بپرسد).
آیا سوال ها همگی با آری و نه پاسخ داده می شوند یا چند گزینه ای هستند یا تشریحی هستند یا ترکیبی از این روش ها؟
تعداد سوال ها نباید زیاد باشد که موجب خستگی و دلزدگی شود و پاسخ دهنده با بی حوصلگی و بی دقتی به آنها جواب دهد.
سوال ها به حدی واضح باشد که نیاز به توضیح نداشته باشند.

یک نکته جالب:

برای این که پاسخ دهنده را محک بزنیم که آیا به درستی به سوال ها جواب می دهد و حقیقت را می نویسد یا نه؟ در یک پرسش نامه چند سوال را طوری انتخاب کنید که متن آن ها متفاوت اما محتوای آنها یکی است.
اگر پاسخ دهنده صادق نباشد به این سواله ا که همگی در باطن یکی است و در ظاهر متفاوت، پاسخ های متفاوت می دهد!
3.روش کشفی: روش توافق، روش اختلاف، بررسی عوامل هم زمان، روش آزمایش

روش توافق
وحدت بین علل و معلول ها: هرگاه بین علت و معلول رابطه مستقیم وجود داشته باشد که اگر یکی حاصل شود دیگری نیز حاصل می شود و اگر یکی حذف شود دیگری هم حذف می شود به آن روش توافق می گوییم. برای نمونه: اگر فقر وجود داشته باشد، فساد به وجود می آید و رشد می کند. اگر حمایت دولتی از تئاتر نشود، تئاتر دچار رکود می شود.

 روش اختلاف
هرگاه میان علت و معلول رابطه معکوس وجود داشته باشد به گونه ای که اگر یکی رشد کند دیگری راکد می شود. مثلا اگر باور دینی قدرت بگیرد، میزان خودکشی کاهش می یابد. اگر وضعیت اقتصادی بهتر شود، فساد از بین می رود.

این دو روش شاید برای معلولی که از یک علت حاصل شده باشد مناسب باشند اما برای معلولی که علل متعدد دارد باید علت کلیدی و اصلی کشف شود که به دلیل پیوستگی و پیچیدگی علت ها این امر دشواراست. این دو روش باید با روش های دیگر همراه شوند ولی می توانیم با استفاده از آن ها حدس علمی خود را تقویت کنیم.

روش بررسی عوامل هم زمان:
دو روش قبلی روش هایی است که معلول از یک علت حاصل شده است. زمانی که معلول ما حاصل علل متعدد باشد محقق باید تمامی علت ها را بررسی کند و میزان تاثیر آن ها را بر معلول بررسی کند و آن عاملی که بیش از بقیه علل، موثر و نیرومند بوده به عنوان عامل مسلط برگزیند.

برای نمونه: عوامل هم زمان برای رشد فساد در جامعه چیست؟ و کدام عامل از همه نیرومند تر و موثرتراست؟ رسانه ها، بیکاری، فروپاشی استحکام خانواده، گذار جامعه از سنت به مدرنیته، ضعف اخلاقیات درجامعه، نبود آموزش و غیره.

روش آزمایش
آزمایش عبارت است از مداخله در یک واقعیت به منظور بررسی پیامدهای آن.
آزمایش برانگیختن یک جریان است به منظور بررسی صحت و سقم آن.

محقق باید بداند :
1.چه چیزی را می خواهد آزمایش کند به عبارت دیگر زمینه آزمایش چیست.
2.هدف از این آزمایش چیست.
3.شرایطی را برای انجام این آزمایش فراهم کند
4.گروهی را به نام گروه گواه انتخاب کند: گروهی که مورد آزمایش قرار نمی گیرند و مورد مقایسه با کسانی قرارمی گیرند که آزمایش می شوند و در پایان
5. ارزیابی آزمایش

برای نمونه می توان از تجربه ی «پنبیکر»* نام برد که برای بررسی شیوه نوشتن درمانی از روش آزمایش بهره برد:

او از یک گروه از دانشجویان اش خواست که برای بیست دقیقه در سه روز پی در پی در باره بدترین آسیب های زندگی شان بنویسند در حالی که از تعداد مساوی دیگری خواسته شد در باره موضوعات جزیی و معمولی بنویسند.

نخست این که میزان آسیب های روحی افشانشده در زندگی میانگین دانشجویان امریکایی مورد بررسی به طور عجیبی بالا بود و دوم:  تفاوت زیادی میان دو گروه دانشجو وجود داشت.

در گروهی از دانشجویان که در باره موضوعات معمولی و غیر مهم نوشته بودند تغییری دیده نمی شد نه در سلامت فیزیکی و نه در سلامت روحی آن ها، در حالی که دانشجویانی که تجربه بیان آسیب ها را داشتند استحکام قابل توجهی در سیستم ایمنی آن ها مشاهده شد و کاهش رجوع به پزشک و افزایش مهمی در بهبود روانی. این یافته ها با استفاده از شیوه های فیزیولوژی (فعالیت ماهیچه ها، آنزیم ها، سلول ها و...) و شیوه های رفتاری و گزارش های شخصی (اندوه و افسردگی) اندازه گیری شدند.

4. روش های تحلیلی: روش آماری، روش استقراء، روش قیاس، روش مقایسه یا تطبیق، روش جامعه سنجی

روش آماری

هنگامی که محقق موضوع تحقیق خود را بررسی کند و نتایج آن را به صورت اعداد و نسبت درصدی و نیز گاهی به صورت نمودارها، جدول ها، منحنی ها، دایره هایی که قاچ های رنگین یا هاشورزده دارند، بیان کند، روشی که او استفاده کرده «روش آماری» است. یعنی تبدیل کردن یک موضوع (اجتماعی یا هنری یاغیره) به اعداد و درصدها و شکل ها.

از طریق روش آماری می توان مباحث و مطالب کیفی را به صورت کمی درآورد. مثل تعیین میزان استقبال از نمایش ها یا نمایشگاه ها. با این روش فهم و تجزیه وتحلیل اطلاعات آسان می شود و حتی افراد کم سواد و کم اطلاع نیز می توانند از نتایج تحقیق بهره مند شوند.

روش استقراء
حرکت از جزء به کل. سیرمرحله به مرحله در شناخت مساله تا سرانجام به نتیجه ای قابل اعتماد برسد.
برای مثال: بررسی تک تک متن ها و آثار نمایشی یک دوره تاریخی و ارایه حکم کلی درباره تئاتر آن دوره.

روش قیاس
روش قیاس عکس روش استقراء است یعنی حرکت از کل به جزء. حرکت از حکم کلی به سمت اجزاء.
برای مثال: دوره طلایی تئاتر ایران را می توان تئاتر دوره مشروطه دانست.

روش مقایسه یا تطبیق
دراین روش محقق سعی دارد دو پدیده را درکنار هم بگذارد تا وجوه تشابه و تغایر را دریابد. بررسی مقایسه ای و تطبیقی دو موضوع تا نقاط ضعف وقوت آن مشخص شود.
برای مثال: بررسی دو اثرحماسی: شاهنامه فردوسی با «ایلیاد و اودیسه» هومر یا بررسی تطبیقی میان تعدادی از نمایش نامه های اجتماعی در ایران و هند (پس از استقلال).

روش جامعه سنجی
منظور از جامعه، محیطی خاص و گروه مورد مطالعه است که از زوایای گوناگون مورد سنجش قرارمی گیرند.
مثلا بررسی موضوع هویت کودکان در خانواده های مهاجر ایرانی در ایالت یا کودکان سوری در اردوگاه: قربانیان فراموش شده یا نسل گمشده

5. روش تاریخی وسندی

استفاده از منابع تاریخی و اسناد برای بدست آوردن اطلاعات مورد نیاز

انواع سند:
اسناد مادی: ابنیه واماکن، وسایل، لباس، زیورآلات، ظروف، مجسمه ها، سکه ها،کتیبه ها، مقبره ها، حجاری ها، کاشی کاری ها و غیره
اسناد کتبی: کتب، روزنامه ها، بایگانی ها اعم از خطی و چاپی.
اسناد عددی: آمارها، شمارش ها، محاسبات.
اسناد تصویری: نقشه،نمودار، عکس و فیلم.
اسناد صوتی: نوارها و لوح های فشرده

 

*James W.  Pennebaker

منابع:

 احمدی گیوی،حسن(1373)،آیین پژوهش و مرجع شناسی، تهران، هما.
 قائمی، علی(1372)، روش تحقیق، تهران،امیری.